Water, forten, oorlog (een bijdrage van John Dehé)

Vanuit een thematische verzameling over Zaanstreek-Waterland kwam ik een aantal jaren geleden terecht bij een nieuw thematisch verzamelgebied: de Stelling van Amsterdam.
De Stelling bestond  uit een groot aantal forten en waterwerken rond Amsterdam die het mogelijk moesten maken om door middel van inundaties, het onder water zetten van stukken land, de hoofdstad te verdedigen. In Zaanstreek-Waterland zijn die forten en andere restanten van de verdedigingslinie nog steeds in het landschap terug te vinden en met een beetje zoeken vindt u ze zelfs in Diemen (afb. 1)

Afbeelding 1: Stellingkaartje

Afbeelding 1: Stellingkaartje

 

De linie werd op last van het Departement van Oorlog tussen 1881 en 1914 aangelegd. In die zin zit de link naar een nieuw verzamelitem: de Eerste Wereldoorlog. Door steeds meer te lezen over de Stelling, ‘ontdekte’ ik die oorlog en raakte ik geboeid door de rol die Nederland daarin speelde. Ons land wist neutraal te blijven, maar dat ging niet vanzelf en hoewel de Nederlanders nooit de verschrikkingen gevoeld hebben die onze buren moesten doormaken, ging ‘de Grote Oorlog’ niet onopgemerkt aan ons land voorbij.

Inmiddels heb ik drie verzamelingen opgebouwd waarin de Eerste Wereldoorlog centraal staat. Aan de basis van de thematische collectie (‘Buiten schot’) ligt de verzameling over de Stelling van Amsterdam. Die is als het ware uitgekleed, omgebouwd en verder opgetuigd. De Stelling en de waterverdediging maken er nog wel deel van uit. Tijdens Filamanifestatie zal een deel van die verzameling te zien zijn.

De oorlogsomstandigheden hadden uiteraard grote invloed op het postverkeer. Verbindingswegen raakten gestremd, veel post kwam retour afzender of bereikte zijn bestemming met grote vertraging. Bijna alle strijdende partijen gingen over tot postcensuur, maar in het neutrale Nederland gebeurde dat ook. Met Fons Simons uit Landsmeer schreef ik daar een boek over: ‘Een zaak van landsbelang’. (afb. 2 en 3)

Afbeelding 2: Omslag boek " Een zaak van landsbelang - Nederlandse postcensuur in de Eerste Wereldoorlog"

Afbeelding 2: Omslag boek ” Een zaak van landsbelang – Nederlandse postcensuur in de Eerste Wereldoorlog”

 

 

 

Afbeelding 3: Militaire censuur - Brief naar Breda

Afbeelding 3: Militaire censuur – Brief naar Breda

Inmiddels  heb ik ook een posthistorische collectie opgebouwd met poststukken naar en uit Nederland gedurende de oorlogsjaren: ‘Stille getuigen van woelige jaren’. Daarin komen onder meer de verbroken verbindingen, de postcensuur, de vluchtelingen en de internering aan de orde. Met deze verzameling heb ik me aangemeld voor de Multilaterale die eind augustus in ’s-Hertogenbosch gehouden wordt. Als er plaats voor is, wordt hij op Filamanifestatie in de propagandaklasse getoond.

Sinds kort bestaat de mogelijkheid om prentbriefkaarten (ansichtkaarten) op een postzegeltentoonstelling te laten zien en te laten beoordelen. Voor de KNBF ben ik een paar keer op pad geweest om te zien hoe dat in het buitenland (Finland, België) gebeurt en ik ben daardoor zo enthousiast geworden dat ik besloten heb om mijn schoenendoos vol prentbriefkaarten over de Eerste Wereldoorlog om te bouwen tot een tentoonstellingscollectie. Voor het ‘plan’ van de verzameling kon ik met een scheef oog kijken naar het thematische verhaal, want er bestaan veel raakvlakken tussen die collecties.  Ik heb deze verzameling ‘Een oase van vrede?’ genoemd.
Toen in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbrak, hoopte iedereen dat het neutrale Nederland een oase van vrede zou zijn te midden van het oorlogsgeweld. De prentbriefkaarten laten wat anders zien, ook doordat er speciale aandacht uitgaat naar buurland België, dat ook neutraal wenste te blijven, maar door Duitsland overweldigd werd. Een ongekende vluchtelingenstroom richting Nederland was een van de gevolgen. (afb. 4 en 5)

Afbeelding 4: De Exodus

Afbeelding 4: De Exodus

 

Afbeelding 5: Kamp Amersfoort

Afbeelding 5: Kamp Amersfoort

 

 

Inzendingen bij de Filamanifestatie 2017:

Hier staan de titels van de inzendingen, een korte beschrijving en de kadernummers.

Inzendingen op nummer

1 Lichtende wakers voor een veilige zeereis – E. Limmen – Stegemeijer
8 Post(kantoor) achter prikkeldraad – J. Groeneveld
11 Herdenking Curaçao – H. Hospers
14 Postale kenmerken van de luchthaven Schiphol – J. Tschroots
21 USA – The Speedy Postal Card – J. v. Dooremaalen
26 Ongeluksvlucht Douglas DC-2 PH-AJU “Uiver” – N. Bakker
31 Vreeland, een plaats aan de Vecht – M. Mijwaart
36 Perfins of brief – J. Kluft
41 The Early Issues of Jordan and their varieties – A. Kaplanian
47 Prenten van glas – L. Folkers
51 Fokker PropJetline & Jetline – J. Bot
58 Het leven van de Noord-Amerikaanse Indianen – G. Weststeijn
61 Diemen, postaal gezien – M. Krijgsman
69 Van boomstam tot containerschip – L. Kalma
71 Type Veth, enkel- en meervoudige frankering – A. v. d. Linden
78 Helicopterpost Nederland – H. Haverkort
81 Retour gezonden post tijdens wereldoorlog I – F. Simons
87 De Nederlandse Filatelistendag – P. Oskamp
91 Van basketbalring tot Olympische ring – P. Adrichem
93 Luchtpost Frankrijk – E. Voerman
98 De 27 1/2 cent koningin Wilhelmina – H. Hospers
101 Luchtpoststukken met Mercuriuszegel Suriname – H. Tschroots-Boer
104 De vaart erin mede dankzij Willem I; ’t Zand – N. H. – D. Jimmink
107 Eerste wereldoorlog: de behandeling van legeringskosten voor krijgsgevangenen van het Badische leger met de betreffende plaatselijke besturen – W. Stronkhorst
108 Deutsche Nothilfe combinations 1925 – 1935 – D. Geerlings
111 Antwoorddeel van Nederlandse Briefkaart met betaald antwoord – O. Louw
116 Brandweer persoonlijke zegels in 5 kaders – P. van Doorne
121 De Uiver – H. Jong
124 Brandweer wereldverzameling algemeen in 3 kaders – P. van Doorne
127 De velrandverschijnselen van de duifzegels van Lebeau – J. Venema
131 Berichtenverkeer met Nederlandse krijgsgevangenen – C. v. d. Horst
137 De Berglustlaan – J. van Duijn
139 Perfins met puntstempel – H. Jans
141 Een oase van Vrede – J. Dehé
147 Firmaperforaties / perfins – W. Aaij
148 Voor het kind – P. Adrichem
151 Aangetekende post Nederland – W. Aaij
154 Een leger peddelaars – G. Tschroots
157 Daar staat muziek op: van kinderlied tot symfonie – M. Blackler
158 Nederland sportief, gestempeld – J. Deelen
161 Velsen, de oeververbindingen over, op en onder het kanaal – E. Limmen – Stegemeijer
162 Aalsmeer in Beeld – M. Mijwaart
167 Gevangenschap en overlijden van Josef Lefrank in Dachau – W. Stronkhorst
168 Het karakter van het kleinrondstempel – J. Deelen
171 De motorfiets onder de wapenen – N. Helling
172 De bevrijding van Zuid-Nederland – A. v. d. Linden
177 Denmark, Coat of Arms 1882-1904 – H. Brugman
180 Van koets tot satelliet – G. Pliester
181 Speelgoed en spel, niet leeftijd gebonden – G. Bakker-Dijks
186 Het gebruik van pre-decimale “Machins” 1967 – 1971 – C. van Vliet
191 Vliegfeesten en vliegdemonstraties in de pioniersjaren – J. Tschroots
196 Nederlandse verhuiskaarten, ongebruikt en gebruikt tot 1985 – J. Spijkerman
201 Automaatboekjes – H. v. Grootheest
207 Reclame op aanhangels – P. van Diemen
209 De Duitse Postscheckdienst in de naoorlogse tijd. Een dorado voor verzamelaars van zeldzame stempels en brieven – P. Prins
211 Leven en welzijn van de mens in de prehistorie – S. Douwstra
214 Zomerkoninkjes, de wel en weetjes – E. Limmen – Stegemeijer
217 Klaas Ruiter, een broodbakker in Heiloo – A. Ruiter
218 Joost Verkamp – O. Louw
219 Grenstarieven – J. Kluft
221 Postmechanisatie van Groot-Brittannië – A. Ruiter